E1

Eberus:             Antieke naam voor de Ebro. De rivier is in de oudheid vooral bekend geworden door het Ebroverdrag, dat Hasdrubal (de Luisterrijke) met de Romeinen af‑

sloot ter bepaling van de wederzijdse invloedsferen. Over de uitleg van dit verdrag uit 226/225 is later onenigheid ontstaan tussen Romeinen en Carthagers.

 

Ebla:               Stad en stadsstaat rond 2500 met relaties tot de diverse havensteden aan de Levantkust. Zie:"Ebla‑Syrië, Bakermat van de Aartsvaders" van C Bermant/M Weitzman. ZK,DL1,p.21

Gelegen in het binnenland van Syrië. Het is geen Fenicische stad, maar er is wel enige Fenicische invloed bespeurbaar. Anderzijds heeft de stad Ebla ook het Fenicië-in-wording beïnvloed.

De archieven van Ebla.

Dit is het huidige Tell Mardikh. Sargon (c.2350) verovert Ebla. Naram Sim verwoest de stad c.2250. Pettinato vindt het Eblietisch een Kanaanietische taal, omdat het verwant is aan het Oegaritisch, Fenicisch en het Bijbelse Hebreeuws.

Koningen van Ebla:

-           Igriš-Halam

-           Ar-Ennum

-           Ebririm

-           Ibbi-Sipiš

-           Dubuhu-Hada

-           Irkab-Damu

Alweer een wieg van de beschaving.

Ditmaal is het Ebla, die de eer krijgt.

c.2500 v.C:               grootste bloei

c.2300 v.C:               verwoesting door Sargon van Akkad.

c.2000-1600 v.C: herstel

c.1600 v.C: nieuwe verwoesting door de Hettieten.

Het is de Tell Mardikh ten zuiden van Aleppo.

          78.8.   Ebla                                           [krantenbericht]                  "Dageraad van de beschaving"

 

maand	Oude kalender	Nieuwe kalender
1	phoenix	Heer/feest van Dagan
2	zaaien	Feest van Aštabi
3	regen	Belastingen
4	olie	Feest van Hada??
5	Processies	steden
6		Vuren
7		Uitgaven
8		Voorraden
9	Vuur	Fesst van Adamma
10	oogsten	Oogsten
11	Vee/kudden	Ištar
12	meten	Feest van Kamiš
kalender	van	EBLA

Stelling van F.Albright:

Er kan niet langer enige twijfel zijn over het feit, dat de bijbel het beste van de Fenicische literatuur, speciaal de lyrische en gnomische dichtkunst, bewaard heeft. Zonder de krachtige invloed van de Kanaanietische literaire traditie zouden we veel van de voortdurende aantrekkingskracht ontberen, die voortvloeit uit de Hebreeuwse dichtstijl en prosodie , dichterlijke verbeeldingskracht en levendige beschrijving van natuurlijke verschijnselen. Door de bijbel heeft de gehele beschaafde wereld de Fenicische literaire kust geërfd. De wortels blijken nog verder te gaan, namelijk tot in het 3^e millennium. Niet voor niets noemen de mensen van Ebla hun voornaamste god: Dagan Kananaum = Dagan de Kanaaniet

Of:Be-ka-na-na = de heer van Kanaan.

41.7.The Archives of Ebla     G Pettinato         New York 1981.    naschrift door M. Dahood.

 

Plattegrond+kaart

Ebro:  Iberus

 

De rol van de Ebro in 218 v.C.

 Officieuse scheidslijn tussen de Romeinse n Carthaagse invloedsfeer in Spanje.

 

Ebron:              Plaats bij Akzib in Fenicië.(=Abdon).

 

Ebusos:             Het huidige Ibica, dat volgens de overlevering 160 jaar na de stichting van Carthago gegrondvest werd door datzelfde Carthago. Aangezien de eerste archeologische vondsten niet eerder gedateerd worden van Carthago dan ca.735, kan de stichting van Ebusos niet eerder hebben plaatsgevonden dan 575. Archeologische en traditionele bevindingen stroken eens te meer niet met elkaar.

                              __________________________

                                                            Punisch 5e eeuw.

                              __________________________

Zie Harris, Grammar of Phoenician, blz 76.

                              ..................................................

De naam Ebusus, Ebusos of Aïbusim komt voor bij o.a.:Procopius 3.1.18 en Plinius 3.11.

Daarnaast zien we de naam voorkomen op koperen munten: ai‑b‑s(h)‑m; ibôsim; i‑b-u-sem; 't‑besim. Het wordt ook wel het eiland van de vijgen en de cypressen genoemd. Balsemboom en Bes? In 218 wordt een aanval van Gnaeus Scipio op Ebusos afgeslagen. In 206 landt Mago er tijdens de laatste krijgshandelingen op en om het Keltiberisch schier‑

eiland in de tweede Romeins‑Carthaagse oorlog. Pas in 121 wordt Ebusos definitief opgenomen in het Romeinse rijk.

                              _______________________________________________

                              KAART

 

 

 

 

 

                                                            EBUSOS

 

                                                                  Ibica

 

 

                                                            FORMENTERA

 

                                                            (=Phoenissa)

                              _______________________________________________

Literatuur:

237.EL SANTUARIO DE LA ILLA PLANA Una propuesta de analises. Esther Hachuel & Vicente Mari.Eivissa, 1988. Inzicht in de lokatie, eerdere opgraving, het materiaal, de chronologie en het functioneren van het heiligdom. Inventaris van de gedane vondsten.Diverse kaarten en foto’s.

238.PROSPECCIONES GEO-ARQUELOGICAS EN LAS COSTAS DE IBIZA Horst D.Schulz & Geta Maass-Lindemann. Museu Arqueologic d’Eivissa i Formentera / AAMAEF. 1997. Hoofdmoot is het inschatten van  hoe de kustlijnen verliepen in de oudheid voor wat betreft Eivissa, de salinas, Santa Eularia, Sa Caleta, Cala Jondal, Sant Vicent, Sant Antoni.Van grote waarde voor het maken van de kaarten.

239.LA COLONIZACION PUNICO-EBUSITANA DE MALLORCA Estada de la cuestion. Victor M.Guerrero Ayuso.1984. Eivissa. Na Guardis, Es Trenc, Na Galera, Illot d’en Sales. Catalogus van de vondsten. Samenvattingen in Engels, Frans, Duits en Italiaans.

240.FITES Nr. 5, jaar 2005. AAMAEF. Tijdschrift met gegevens over de nieuwste opgravingen in de calle Joan Planells, sa Capelleta, Sant Jordi op Ibiza.Nieuwe gegevens.

Foto

 

Ibiza in 2006

Ecnomus:            Plaats op de zuidkust van Sicilië. De locatie wordt gedomineerd door een kaap, waar in juni van het jaar 310 een veldslag woedde tussen Hamilcar en

Agathocles. Dank zij het optreden van de Balearische slingeraars en het net op tijd aankomen van reservetroepen overwint Hamilcar. Agathocles verliest ca.7000 man aan troepen en Hamilcar ca.500 soldaten.

kaarten

Economie:      Zie apart artikel met de volgende inhoud:

1.De economie in het algemeen.

-          Rudimentaire economie in de oudheid

1a.Een ‘case-study’.

-          stratigrafie in Oegarit

-          De priesters van Oegarit

-          Formules te Oegarit

-          Een scheiding in Oegarit

-          De economie van Oegarit

2.Handel.

-          Handel in al zijn soorten

-          Handel en wandel in de oudste Oudheid

-          Een Fenicische onderneming

-          De kooplieden van de Levant

-          De handel door de Negev

-          Commerciële uitwisseling

-          Grieks-Oriëntaalse keramiek te Tharros

-          De economie van Carthago

-          Van monarchie naar marktplaats

3.Ambacht.

-          Positieve effecten van de Zeevolken

-          Werkplaatsen van de Zeevolken

-          Fenicische werkplaatsen

-          Fenicische ambachtsproducten

-          Ambachtelijke centra in Italië

-          Carthaagse werkzaamheden

-          Carthaags industrieterrein

4.Mijnbouw.

-          Het koper van Salomo

-          De rol van de mijnbouw in de oudheid

-          Cerro Salomon

-          De tinmijnen van Cornwall

-          Mijnbouw in Iberië

5.Landbouw en visserij.

-          Twee graanhandelaren

-          Agrarische Fenicische kolonisatie

-          garum

6.Sociale aspecten.

-          De rol van het kind

-          Een andere kijk

-          De sociale discrepantie

-          Oorzaak van de oorlog

-          De socio-economische achtergrond van de Syracusaanse tyrannis

-          Zo leefden de Carthagers

-          De erfenis van Hannibal

-          Monetaire implicaties van de 2^e Punische oorlog

-          Een bittere avontuurlijke reis

-          Hoe zag men de Carthager

-          Toynbee’s wraak

7.Overige aspecten.

-          De Punische stad

 

Edey, M.A:     Auteur van o.a.:"Anfänge des Seehandels" (Time‑Life)

 

Edom:            streek ten zuiden van Juda.

 

Edwards,G & R:Auteurs van o.a.:"Red letters and Phoenician Writing" (Kadmos 13‑1974).

 

Efraïm:          de schimmen of geesten in de Fenicische belevingswereld.

 

Egalabal:           Romeins heerser van Punische afkomst. Hij leeft van 218 tot 222 na Chr en laat o.a. een cultusbeeld maken van Tinnit Dea Caelaestus.

 

Egeïsche wereld en de Fenicische aanwezigheid. Zie apart artikel.

==================================

 

plaats		soort		Bron		Tijd		Bijzonderheid
Abdera		Fenicische stichting		Herod.I 168, VI 46, VII 109, VIII 120		Voor 680
Abydos		schipbrug		Herod.IV 138, V 117, VII 33,44		480
Adramyttion		De naam		Herod.VII 42				Hadrumetum
Aegina		Struisvogeleierschaal Amuletten, Scarabee’s		Von Zabern		8e-7e eeuw
Ainyra				Herod.VI 47		vroeg
Amykle		Relatie Mikal?		Thoukidides V 18 + 23		vroeg		Bij Sparta
Araden		De naam
Arkades		2 bronzen bekers		Krings		2e kwart 7e eeuw
Argos		handel		Homeros Herod.I 1+5		vroeg
Artemision		zeeslag		Herod.VII 175		480
Athene		schaal				9e eeuw		Necropool Kerameikos
Athene		Gouden armbanden Piraeus-straat		Von Zabern		Mid 8e eeuw
Athene		Inscripties: Gerush, de molenaar Syros, de leerlooier Kyprios, transporteur Iani’bel, metaalgieter Kollytos, kleermaker Theodorus, geldschieter Benhodesj Abdtanit Sem		Magnanini KAI 54 t/m 60 CIS I 121		4e eeuw 4e eeuw   1e eeuw       4e-3e eeuw c.400 4e eeuw
Athene		Overleveringen: Apses van Tyrus Mnaseas van Tyrus, Herakleides van Salamis, Dionysios van Tyrus Heliodoros van Sidon				Hellenistische tijd		Handelaren of reders
Athene		Hasdrubal de filosoof Cleitomachus		overlevering		187/6-110/09		Nieuwe akademie in 127/6
Athos		kanaal		Herod.VI 44, VIII 22		480
Attika		Geometrische kan (Odysseus) Gouden juwelen (Elgin) Geometrische kan		Von Zabern		2e helft 8e eeuw 9e-8e eeuw   Laatste 1/3 van 8e eeuw
Céos		Relatie met Sidon		Marie-Thérèse Couilloud (1974)		Hellenistische tijd
Cos		Inscriptie zoon van Abdalonymus van Sidon Basileides, Zeus Soter, priester Bérose		M.Sznycer (1980) ArchDelt 35 (1980)		Eind 4e eeuw		Basis van de Fenicische vloot t.t.v. Alexander c.s.
Corinthe		Handel met Carthago				Hellenistische tijd
Corinthe		Oosterse cultus: Hera heiligdom Pechora 74% = fenicisch		Von Zabern		8e/7e eeuw
Corinthe		Naam Sidon komt voor		Le dieu Satrape
Cythera		Stichtingslegende tempel Aphrodite Ourania Feniciër Kytheros		Strab.VIII 5,1 Xèn.Hell. IV 8,7 Herod.I,105, Paus.I 14,7 + III 23,1 Et.Byz. J.N Coldstream e.a. 1972, Thoukudides IV 54		vroeg		Baai Phoinikus
Cythnos		Relatie met Sidon		Marie-Thérèse Couilloud (1974)		Hellenistische tijd
Delos		Inscripties Abi’ittay, de bakker 333 orientalen, w.v. 120 uit Tyrus Ruiming graven		Magnanini   J van Peer (1983) Thoukidides I 8		3e eeuw 167/6		Veel Cariërs in de graven
Delos		Overleveringen: Hermaios van Tyrus Mnesiades + Herakleides Sillis van Sidon Jason van Arados Straton, de reder Asklepiades, mozaieken Zenos, zoon Alexandros Iomilkos Apollonius Python van Sidon, restaurateur Jason van Arados, schuldeiser Philostratus van Arados Philostratus van Askalon + zoon Theodorus Sarapion van Tyrus Poseidonius, zoon van Dionysios Malichos Gerostratus, zoon van Theodorus Heliodorus, zoon van Simon		ID 50 Rarch 1988 ID 2322 BCH 106 (1982) OLP 14 (1983)		88 4e-3e eeuw 269 274 274 Eind 2e eeuw 1e eeuw 192 157   279
Delos		Gouden juweelhanger met 3 vrouwenhoofden		Von Zabern		2e helft 7e eeuw
Demetrias		Inscripties: Esjmoenazar Abdai Esjmoenadon Mettonmikim e.a.		Magnanini BCH 93		3e eeuw c.200 225 3e eeuw
Dodona				Herod.II 54+56		vroeg
Drepanon		De naam						propontis
Dréros		Tempel Apollo met beeldjes				vroeg		Kreta
Elis		De god Satrape Import beeld en cultus		M.Ch.Clermont-Ganneau (1878)		vroeg
Elis		Vlg.Jehovah: bij bepaalde zonnestand slaan vrouwen zich op de borst -> Adonis?!		Le dieu Satrape
Elis		Import van fijn geel vlas = Byssus, waarmee duurzame weefsels worden gemaakt		Le dieu Satrape
Eleusis		Gegranuleerde oorringen
Ephesos		Ariston, handelaar				c.192
Eretria		Inscriptie op oogkleppen paard		A.Charbonnet (1986)		c.800
Fortetsa		Aryballos + Black-on-Red		G.Falsone J.Best		Tot in 7e eeuw		Necropool Knossos
Halikarnassos		Antiparos van Kition
Helos		Gesticht door Heleios (x Rešef)		Le dieu Satrape		vroeg		Monding Eurotas
Ialyssos		werkplaats		Ergras van Rhodos (4e eeuw)		vroeg		Palanthos
Ialyssos		inscriptie		DdA 5 (1987)		7e eeuw
Ida berg		grot				vroeg		Kreta
Illyria		Encheleërs		Herod.V 61, IX 43 + R.Vulpe (1934)		vroeg		Lichnidos
Itanos		Haven + legende van Phoenix + naam YTN + purpervisserij		Et.Byz. Herod.IV 151		6e eeuw en eerder		Kreta Erimopolis
Ithaka		Phoinissa uit Sidon, dochter van Arybas		Odysseus 15,425-429		vroeg
Ithaka		Schelm uit Fenicië		Odysseus 14,288-291		vroeg
Ioonia		Naam Sidon komt voor		Le dieu Satrape
Kameiros		werkplaats		Dyktis van Kreta (66 na Chr)		vroeg
Kameiros		2 schijfaanhangers		Von Zabern		Eind 8e eeuw
Kommos		Kapel + 3 betylen		J.W.Shaw (1979)		8e-7e eeuw		Haven van Phaestus
Klazomenae		Naam Sidon komt voor		Le dieu Satrape
Koinyra				Herod.VI 47		vroeg
Kreta		Euroopa ontvoerd		Herod.I 2,173 + II 44 + IV 45 Homeros		vroeg
Kreta		Odysseus vraagt asyl op fenicisch schip; wil naar Pylos of Elis		Odysseus 13, 272-277		vroeg
Laconia		Naam Sidon komt voor		Le dieu Satrape
Lade		zeeslag		Herod.VI 7 +14		494
Lefkandi		Egyptisch aandoende importen + schalen		M.R.Popham e.a. (1979-80)		c.925-825
Lesbos		Zeven vrouwen, bekend met edele werken....		Ilias IX, 270-272		vroeg
Lemnos		Sidonische mengschaal van zilver (legende)		Ilias XXIII, 741-5		Trojaanse oorlog		Koning Thoas
Lindos		werkplaats		Herod.I 44 II 182		vroeg
Lycia		Naam Sidon komt voor		Le dieu Satrape
Marathoon		veldslag		Herod.VI 102		490
Melos		Import oosterse keramiek		C.Renfrew (1985)		vroeg		Heiligdom Phylakopi
Melos		Membliaros: waters zonder licht?		Herod.IV 147		vroeg
Methone		tempelwijding						Messenië
Milete		Thales Cadmus		Plinius 7.203
Olympia		Bronzen schaal
Olympia		Op berg Kronion offers aan Kronos t.t.v. equinox		Le dieu Satrape
Oliaros		Kolonie van Sidon		Herakleidon van Pontikos		vroeg		Lokatie?
Paros		Relatie met Sidon		Marie-Thérèse Couilloud (1974)		Hellenistische tijd
Patros		Gesticht door Eumelos (Aroé); doen vreemde mensenoffers		Le dieu Satrape
Patros		2 tempels voor Sarapis met graf van Aigyptos, zoon van Belos		Le dieu Satrape
Phalasarna		130 meter kade + cothon = haven				vroeg		Kreta
Phoenice		De naam + vrede		Livius XXIX		203
Phoenicus		De naam				vroeg		Haven in Messenië
Piraeus		Inscripties: HRN’ MHDSj Asept Abdesjmoen Benhodesj Sjamabaal		Magnanini		4e eeuw 3e eeuw 3e eeuw   3e eeuw 96
Pistyros				Herod.VII 109		480
Pronektos				Steph.Byz.		vroeg
Pylos				Homeros		vroeg
Rhodos		Kadmos laat Feniciërs als opzichters achter		Herod.V 58		vroeg
Rhodos		inscripties		KAI 44 + 45		3e-2e eeuw
Rhodos		Juweelplaat Heer van de dieren		Von Zabern		Mid 7e eeuw
Salamis		zeeslag		Herod.VII 98		480
Samos		Voorhoofdsplaat (voor een paard?)
Samos		Relatie met Sidon		Marie-Thérèse Couilloud (1974)		Hellenistische tijd
Samos		Hera heiligdom: 10% = fenicisch Inscriptie met Hdd		Von Zabern		8e-7e eeuw
Samothrace		Kadmos x Harmonia (legende)		Diod.V 48		vroeg		kabiren
Sounium kaap		Heiligdom Poseidon Amulet ‘Smiting-god’
Sparta		Kleinood, zilveren beker Phaidimos		Odysseus 4,612-619		vroeg
Stratonicea		De naam						Carië
Syros		2 graffiti x Tyrus		Marie-Thérèse Couilloud (1974) Homeros		Hellenistische tijd + vroeg
Tanagra		Fenicische stam van de Gephryraioi		Herod.V 57/9		vroeg		Hellenosemitica
Ténos		Gedenksteen Berytos		Marie-Thérèse Couilloud (1974)		Hellenistische tijd
Thasos		Mijnbouw berg Pangée		Herod.VI 46-7 Strab XIV 5,28 Plinius NH VII 197		vroeg
Thasos		Heiligdom Herakles		Herod.II 44+VI 47 Paus.V 25,12 Thoukudides I 100		vroeg
Tekké		Bronzen beker met wijding door [T]bn aan Amon		J.Boardman (1967) G.Falsone (1987)		10e eeuw		Necropool Knossos = Ambelokipi
Tekké		Keramiek + beeldjes		J.Boardman (1967)		9e-7e eeuw		Necropool Knossos = Ambelokipi
Tekké		inscriptie		Kadmos 18 (1979)		11e-10e eeuw
Tekké		juwelen		Von Zabern
Tenedos		purpervisserij		Herod.I 151, VI 31,41		Vroeg + 480
Thebe		Stichtingslegende Kadmos + fenicische tekens		Herod.II 49 Diod.V 74		vroeg		Hellenosemitica
Thera		Koroobios leidt Grieken naar Lybia Stichting door Membliaros		Herod.IV 151		vroeg
Thoriscum		Inscriptie: Ianibelos				Hellenistische tijd
Troade		Naam Sidon komt voor		Le dieu Satrape
Troje		Bontgekleurde kleding uit Sidon		Ilias VI 288-295		vroeg
Tyrus		De naam						Haven Peloponnesos
onbekend	Zilveren zegelring met afb.schip		Von Zabern		2e helft 6e eeuw		Handgreep bij het zeilen
onbekend	Geometrische oinochoe met gestyleerde dieren		Von Zabern		c.750
onbekend	vingerring		Von Zabern		7e/6e eeuw		Smyrna??
onbekend	kotyle		Von Zabern		Begin 6e eeuw
onbekend	pyxis		Von Zabern		6e eeuw
onbekend	scarabee		Von Zabern		6e eeuw
onbekend	amphoriskos		Von Zabern		6e-5e eeuw		Athene?
onbekend	aryballos		Von Zabern		6e-4e eeuw		Athene?
Onbekend	alabastron		Von Zabern		5e/4e eeuw
onbekend	zalfschaal		Von Zabern		9e-7e eeuw
onbekend	leeuwenschaal		Von Zabern		7e eeuw

Conclusie:

Er zijn 81 tot 92 plaatsen aanwijsbaar, waar enig contact met de Feniciërs tot stand is gekomen. Het gaat om 134 tot 145 traceerbare contactpunten. Die zijn echter gespreid over wel 10 eeuwen. Dat zijn dus gemiddeld 13-15 gebeurtenissen per eeuw. Dat lijkt niet veel, maar vergeleken met andere gebieden, is het toch indrukwekkend. Temeer, omdat de Griekse cultuur en de militaire expansie enorme vormen gingen aannemen. Desondanks zien we een Fenicische aanwezigheid vooral op het religieuze, culturele, handels- en ambachtelijke vlak. Slechts korte tijd zijn ze ook onder de Perzische paraplu militair in actie.

Kanttekening: Bij sommige contactpunten zijn vraagtekens te plaatsen. Alleen al de naamsovereenkomsten zijn twijfelachtig. Verder zijn er nogal wat legendaire berichten, maar juist die hoeveelheid maakt ze des te aannemelijker. Bij elkaar gaat het echter om c.20 ‘twijfelachtige’ contactpunten.

Nederzettingen: Er zijn maar weinig daadwerkelijke nederzettingen. Wellicht komen Thasos, Itanos en Ialysos een tijdlang in aanmerking. De meeste contactpunten vonden plaats in de bestaande Grieke nederzettingen.

ncfps